چکلیست بازرسی و تایید ایمنی اتصالات وایرشو در تابلوهای برق
در مهندسی برق، کیفیت یک سیستم به اندازه ضعیفترین حلقه آن است. وایرشوها یا همان سرسیمهای لولهای، با وجود ظاهر ساده و ابعاد کوچک، نقش حیاتی در پایداری جریان و ایمنی تجهیزات گرانقیمت ایفا میکنند.
یک اتصال سست یا پرس ناصحیح میتواند کل یک تابلو برق صنعتی را با خطر حریق روبرو کند. در این مقاله از الکتروبنیامین به سوالات شما در مورد بازرسی و تایید ایمنی اتصالات وایرشو در تابلوهای برق پاسخ میدهیم.
چرا تاییدیه فنی اتصالات وایرشو برای پایداری تابلو برق یک ضرورت مهندسی است؟
بسیاری از مهندسین تصور میکنند وظیفه وایرشو فقط نظم دادن به رشتههای سیم افشان است. اما از نظر مهندسی، هدف اصلی ایجاد یک اتصال گازبندی شده است. وقتی وایرشو با فشار استاندارد روی سیم پرس میشود، هوای بین رشتههای مسی خارج شده و یک توده فلزی یکپارچه ایجاد میگردد. این کار از اکسیداسیون داخلی جلوگیری کرده و مقاومت الکتریکی را در پایینترین سطح ممکن نگه میدارد.
یک اتصال بدون وایرشوی استاندارد یا با وایرشو غیراستاندارد، باعث میشود جریان در نقاط کوچکی از سطح تماس متمرکز شود. این تمرکز جریان منجر به پدیده نقاط داغ شده که در نهایت باعث ذوب شدن عایق و خرابی ترمینال تجهیزاتی مثل کلیدهای اتوماتیک و کنتاکتورها میشود. بنابراین، بازرسی وایرشو صرفاً یک کار تزئینی نیست، بلکه بیمه کردن سلامت تجهیزات است.
تحلیل تفاوتهای ساختاری و متریال در انواع سرسیمهای لولهای استاندارد
وایرشوها از نظر ساختار مهندسی به دستههای مختلفی تقسیم میشوند که هر کدام برای شرایط خاصی طراحی شدهاند. شناخت دقیق این موارد برای یک بازرس الزامی است:
-
وایرشوهای تکی روکشدار (E): برای اتصال یک رشته سیم به ترمینال طراحی شدهاند و روکش عایق آنها (معمولاً از جنس PVC) مانع از تماس ناخواسته سیم با بدنه یا فازهای مجاور میشود.
-
وایرشوهای دوبل روکشدار (TE): این قطعات شاهکار مهندسی برای مدیریت انشعابات هستند. طراحی آنها اجازه میدهد دو سیم به صورت همزمان و کاملاً ایمن وارد یک ترمینال شوند، بدون اینکه رشتههای مسی دچار شکستگی یا بیرونزدگی شوند.
-
متریال بدنه هادی: وایرشوهای تراز اول از مس با خلوص بالا (بالای ۹۹٪) ساخته شده و با لایهای از قلع پوشانده میشوند. قلعبندی نه تنها مقاومت در برابر خوردگی را بالا میبرد، بلکه کیفیت هدایت الکتریکی در محل اتصال به ترمینال را تضمین میکند.
چگونه ابزار پرس کالیبره شده کیفیت نهایی یک اتصال الکتریکی را تضمین میکند؟
یک مهندس ناظر همیشه قبل از بررسی وایرشو، ابزار نصب را چک میکند. استفاده از انبردست یا ابزارهای غیراستاندارد برای نصب وایرشو، بزرگترین گناه فنی در سیمکشی است.
-
مکانیزم جغجغهای : انبرهای حرفهای دارای مکانیزمی هستند که تا وقتی فشار به حد معینی نرسد، دهانه انبر باز نمیشود. این یعنی فشار پرس همیشه یکنواخت و مطابق استاندارد است.
-
پروفیل پرس: بسته به نوع ترمینال، از پرسهای چهارگوش یا ششگوش استفاده میشود. پرس ششگوش بهترین سطح تماس را برای ترمینالهای دایرهای و پرس چهارگوش برای ترمینالهای تخت فراهم میکند.
-
تست کشش فیزیکی: در بازرسی فنی، وایرشو باید بتواند نیروی کششی مشخصی (مطابق استاندارد IEC) را تحمل کند بدون اینکه سیم از داخل لوله فلزی خارج شود.
چکلیست تخصصی بازرسی چشمی و فیزیکی وایرشوها شامل چه مواردی است؟
حالا بریم سراغ بخش عملی؛ یک ناظر برق در هنگام تحویل پروژه باید موارد زیر را موبهمو چک کند:
-
بررسی لختکردن سیم: طول سیم لخت شده باید دقیقاً برابر با طول لوله فلزی وایرشو باشد. اگر سیم بیش از حد لخت شود، بخش مسی لخت بیرون از روکش وایرشو باقی میماند که خطر برقگرفتگی دارد.
-
عدم بیرونزدگی رشتهها: تمام رشتههای سیم افشان باید داخل قیف روکش وایرشو جمع شده باشند. حتی یک رشته بیرون مانده میتواند فاصله خزشی را کم کرده و باعث آرک زدن شود.
-
کیفیت روکش عایق: روکش پلاستیکی باید کاملاً سالم، بدون ترک و در برابر حرارت مقاوم باشد. روکشهای باکیفیت معمولاً از PVC خودخاموششونده ساخته میشوند.
-
تطابق سایز: سایز حک شده روی وایرشو یا رنگ آن باید با سطح مقطع سیم همخوانی داشته باشد. استفاده از وایرشو بزرگتر برای سیم نازکتر، حتی با فشار زیاد هم اتصال ایمنی ایجاد نمیکند.
تفاوت میان استانداردهای رنگبندی آلمانی و فرانسوی در شناسایی سایز وایرشو
یکی از چالشهای بزرگ در بازرسی، تشخیص سایز وایرشو از روی رنگ آن است. متأسفانه یک استاندارد واحد جهانی وجود ندارد و دو استاندارد DIN آلمانی و Telemecanique فرانسوی در بازار ایران بسیار رایج هستند.
مثلاً برای سیم نمره ۲.۵:
-
در استاندارد آلمانی، رنگ وایرشو آبی است.
-
در استاندارد فرانسوی، رنگ آن خاکستری است.
یک مهندس باید بداند سایت یا پروژهای که در حال بازرسی آن است از کدام استاندارد تبعیت میکند تا در تشخیص سایزها دچار اشتباه نشود. خرید از برندهای معتبر که جدول مشخصات فنی دقیق ارائه میدهند، این ابهام را برطرف میکند.
بخش پرسشهای متداول
آیا استفاده از وایرشو برای سیمهای مفتولی در تابلو برق مجاز است؟
خیر؛ وایرشو صرفاً برای جمع کردن رشتههای سیم افشان طراحی شده است. سیم مفتولی به دلیل ساختار صلب، زیر پیچ ترمینال پایداری کافی دارد و استفاده از وایرشو روی آن میتواند باعث ایجاد اتصال سست شود.
تفاوت اصلی وایرشوهای مسی با نمونههای آلیاژی ارزانقیمت چیست؟
وایرشوهای مسی رسانایی بسیار بالاتری دارند و تحت فشار پرس، دچار ترکخوردگی نمیشوند. نمونههای آلیاژی (مثل برنج یا آهن) به مرور زمان اکسید شده و باعث داغ شدن شدید محل اتصال میشوند.
چطور بفهمیم یک وایرشو به درستی پرس شده است؟
علاوه بر تست کشش، ظاهر بخش فلزی باید دارای فرورفتگیهای منظم ناشی از انبر باشد و سیم نباید کوچکترین حرکتی داخل آن داشته باشد. همچنین هیچ بخشی از رشتههای مس نباید از انتهای عایق بیرون بزند.
آیا رنگ روکش وایرشو تاثیری در کیفیت الکتریکی آن دارد؟
رنگ روکش صرفاً یک راهنما برای تشخیص سایز وایرشو است و تاثیری در انتقال جریان ندارد. با این حال، کیفیت مواد به کار رفته در پلاستیک روکش برای تحمل حرارت و جلوگیری از اشتعال بسیار مهم است.
عمر مفید یک اتصال وایرشو در تابلوهای صنعتی چقدر است؟
اگر وایرشو از جنس مس با روکش قلع باشد و با ابزار صحیح پرس شود، عمر آن با عمر مفید سیمکشی تابلو (بیش از ۱۵ سال) برابری میکند، مشروط بر اینکه تحت بار بیش از حد قرار نگیرد.
خلاصه مدیریتی برای ناظران
برای داشتن یک خروجی درجه یک، همیشه از تطابق سایز سیم و وایرشو اطمینان حاصل کنید. استفاده از ابزار پرس جغجغهای و خرید محصولات دارای نشان استاندارد از برندهای معتبر، ریسک خطای انسانی را به حداقل میرساند.